Kara śmierci, najwyższa kara stosowana przez tysiąclecia, została zniesiona we Francji ustawą z 9 października 1981 roku.
Kara śmierci towarzyszyła ludzkości od zarania dziejów, od Kodeksu Hammurabiego poprzez średniowieczne stosy po współczesne czasy. Przez wieki była uważana za niezbędny element wymiaru sprawiedliwości. We Francji, kraju rewolucji i praw człowieka, jej zniesienie w 1981 roku było finałem trwającej blisko dwieście lat burzliwej debaty.
Długi marsz ku zniesieniu
Przełomem okazała się epoka Oświecenia. W 1764 roku włoski myśliciel Cesare Beccaria w swoim przełomowym „Traktacie o zbrodniach i karach” po raz pierwszy głośno zakwestionował moralne i prawne podstawy kary śmierci. Jego idee podchwycili wielcy pisarze, tacy jak Victor Hugo, który w „Ostatnim dniu skazańca” (1829) poruszył sumienia czytelników, ukazując psychiczne cierpienie człowieka oczekującego na egzekucję.
Pomimo tych głosów sprzeciwu, proces znoszenia kary śmierci był mozolny i stopniowy. W 1832 roku ograniczono liczbę przestępstw zagrożonych karą głównej, a w 1848 roku zniesiono ją dla przestępstw politycznych. Przez cały XIX i początek XX wieku kolejni parlamentarzyści, jak Jules Simon, próbowali przeforsować całkowity zakaz, ale bezskutecznie. Decydujący cios gilotynie zadał dopiero wiek XX.
Badinter i historyczny głos
Kluczową postacią w tej historii jest Robert Badinter – minister sprawiedliwości i wieloletni adwokat, który głęboko nienawidził kary śmierci. To on, wspierany przez prezydenta François Mitterranda, stanął 17 września 1981 roku przed Zgromadzeniem Narodowym i wygłosił płomienne przemówienie, argumentując, że cywilizowane państwo nie może odbierać życia swoim obywatelom.
Jego wysiłki zakończyły się sukcesem. 9 października 1981 roku Zgromadzenie Narodowe przegłosowało ustawę znoszącą karę śmierci we Francji.
Ostateczny, symboliczny gwóźdź do trumny tej kary wbito w 2007 roku, kiedy zakaz został wpisany do konstytucji Francji. Artykuł 66-1 stanowi odtąd: „Nikt nie może być skazany na karę śmierci”.
Zniesienie kary śmierci we Francji nie było nagłą decyzją, ale zwieńczeniem wielowiekowej ewolucji myśli, etyki i poczucia sprawiedliwości. Było to historyczne zwycięstwo humanitaryzmu nad tradycją.
Opr. Waldemar Roszczuk (DS) / fot. arch. Biblioteka Narodowa Francji – Bibliothèque Nationale de France
